Küresel iktisat yeni yıla “yapay zeka balonu” ile yüksek kamu ve özel bölüm borçlarına ait telaşlar ve jeopolitik risklerin gölgesinde girdi. Dünya çapında birçok iktisat, gevşeyen para siyasetleri, yavaşlayan enflasyon, artan müdafaacı ticaret siyasetleri ve jeopolitik belirsizliklerle 2025’i geride bıraktı. Geçen yıl global ekonomideki bariz risklerin kimileri hafiflerken, kimi riskler 2026’da da baskın olmaya devam edecek.
ING Think, Capital Economist ve Deloitte’nin 2026’da dünya iktisadında beklenen risklere ait analizlerinden derlenen bilgilere göre, piyasalarda birçok ülkede enflasyonun 2026’da düşüş eğilimini sürdüreceği ve bu düşüşün siyaset faizine de yansıyacağı öngörülüyor. Öte yandan, kimi ekonomilerde talebin beklentilerin üzerinde kalması ve bu nedenle enflasyonist baskıların artma eğilimi de bulunuyor. Bu kapsamda, global iktisada ait enflasyon risklerinin bu yıl, 2025’teki üzere baskın olması beklenmiyor.
Bu yıl daha belirgin olan ekonomik risk “yapay zeka balonu” üzerinde ağırlaşıyor. Yapay zekanın ekonomik tesiri daha net hale geldikçe yatırımlar artıyor ancak analistler, yapay zekanın “paraya dönüştürülmesinin” hala belirsizliğini koruduğu istikametinde ihtar yapıyor. Yapay zeka yatırımlarının ani düşüş yaşaması ve bunun 2025’te ABD’nin büyümesine yaklaşık bir puan katkı sağlayan inşaat ve yatırımlarını olumsuz etkilemesi durumunda, ABD iş piyasasını tam manasıyla bir resesyona sürüklemek için kâfi olacağı belirtiliyor.
346 trilyon dolarlık borç bombası
Uluslararası Finans Enstitüsünün “Küresel Borç Monitörü” raporuna nazaran, global toplam borç 2025’in üçüncü çeyreğinde yaklaşık 346 trilyon dolara yükseldi. Geçen yılın üç çeyreğinde toplam global borç 26,4 trilyon dolardan fazla arttı. Toplam borcun global Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranı bu periyotta yüzde 310’u buldu. Büyük ölçüde kamu borçlanmasının tesiriyle hem gelişmiş hem de gelişmekte olan piyasalardaki borçlar yeni rekorlara ulaştı.
Bazı gelişmiş ülkelerin ulusal gelirlerine göre yüksek borç düzeyleri ciddi borç krizine işaret ederken, yüksek faiz oranları, artan borçlanma maliyetleri ve negatif net kaynak akışı, gelişmekte olan ülkelerin borçlarını geri ödeme konusunda önemli ıstıraplarla karşı karşıya kalmasına yol açıyor. Borç artışı ABD ve Çin’de yoğunlaşmaya devam ederken, genel artışın birden fazla, kıymetli merkez bankalarının siyaset gevşetmesiyle bu yıl borç birikiminin süratle arttığı gelişmiş pazarlardan geldi.
ABD-Çin ateşkesi hayli kırılgan
ABD-Çin ilgilerinin bozulması ve ender toprak elementleri tedarikinin etkilenmesi global iktisat için bir başka kıymetli risk olarak görülüyor. Son ticaret geriliminde ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Lideri Şi Cinping’in yüz yüze görüşmesi sonucunda 12 aylık ateşkes sağlandı ve teorik olarak 2026’nın büyük bir bölümünde gümrük vergileri ve ihracat denetimleri değişmeyecek. Lakin bu “geçici tarife ateşkesi” hâlâ kırılgan durumda bulunuyor. İki ülke bağlarında soğukkanlılık hakim olmazsa, az toprak elementleri denetimleri üzere tarife dışı engeller yürürlüğe girebilir. Bu durum, yarı iletken, otomotiv ve savunma dalları üzerinde direkt tesir oluşturabilir, etkilenen eserlerde arz kısıtı ve fiyat artışlarına yol açabilir ve enflasyonun yükselmesine neden olabilir.
Çin’in emlak bölümü makûs sinyal veriyor
Çin’de ekonomik aktiviteye ait tasalar sürerken, konut bölümü bunların başında geliyor. Ülkede konut fiyatlarındaki düşüş hızlanırken, gayrimenkul piyasasındaki problemler da derinleşiyor. Konut kesimi, Çin iktisadında merkezi bir pozisyonda bulunuyor. Gayrimenkuldeki yavaşlama, çimento, çelik üzere yan dalları de etkiliyor. Devlet dayanaklı emlak geliştiricisi China Vanke’nin tahvil ödemesinde 1 yıllık uzatma talebinde bulunmasının akabinde temerrüt kaygıları yine ortaya çıktı. Çin hükümeti, 2024 yılında piyasaları istikrara kavuşturmak için sayısız siyaset uygulandıktan sonra 2025’te bu ivme yavaşladı. Çin’de emlak bölümündeki gerileme devam ederse, hane halkı servetinde azalma, banka varlıklarının kalitesinde bozulma ve esaslı bir karamsarlık ortaya çıkabilir.
Petrol 60 dolarlarda kalabilecek mi?
Jeopolitik tansiyonun tekrar tırmanmasıyla petrol fiyatlarının yükselmesi de global iktisat için risk olarak bedellendiriliyor. Petrol fiyatları üzerindeki en değerli üst istikametli risk, ABD’nin yaptırımları ve Ukrayna’nın Rus güç altyapısına yönelik daima hücumları nedeniyle Rus petrol arzı olmaya devam ediyor. Global piyasalardaki yaygın görüş, Rus petrolünün yaptırımları aşmanın bir yolunu bulacağı tarafında. Lakin yaptırımların varsayım edilenden daha tesirli olduğu ortaya çıkarsa, bu durum 2026’da petrolde beklenen arz fazlasının ölçeğini azaltabilir ve Brent petrolünün gelecek yıl varil başına 60 dolar düzeyinde kalması için risk oluşturabilir. Ayrıyeten ABD’nin Venezuela’ya müdahalesinin ardından, ABD Başkanı Trump’ın, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkenin petrol sanayisine “çok güçlü şekilde” dahil olacaklarını açıklaması, Venezuela’nın petrol kaynaklarını yine odak noktası haline getirdi.
Avrupa’nın başı bütçe açıkları ile dertte
ABD iş gücü piyasası ABD’de iş gücü piyasası soğurken üretkenliğin hayal kırıklığı yaratması durumunda, zayıf istihdam artışının hane halkı harcamalarında gerilemeye neden olabileceği bedellendiriliyor. Bunun da istihdamda daha fazla düşüşe ve tüketimde daha derin daralmaya yol açabileceği hesaplanıyor. Bu, global iktisatta kritik kıymete sahip ABD iktisadı için en açık aşağı taraflı risk olarak bedellendiriliyor. Avrupa da borç ve bütçe açıkları konusunda kırılganlığını korurken, Fransa’da bilhassa savunma harcamalarından kaynaklanan harcama baskılarının artmasıyla bunların daha da yaygınlaşması bekleniyor.
Ukrayna’da barış sağlanacak mı?
Şubat 2022’den beri devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı’nda barış müzakerelerinin başarılı olması durumunda, daha geniş ekonomik tesirin, muhtemelen toprak tanıma üzere şiddetli bahislerin ne ölçüde ele alındığına ve ateşkesin ne kadar kalıcı olduğu algısına bağlı olacağı belirtiliyor. Daha optimist bir senaryoda, yani sağlam, uzun vadeli bir mutabakata varılması ve yatırımcıların Ukrayna’ya tekrar para yatırmaktan emin olmaları durumunda, tekrar inşa eforları, faaliyetler ve daha da değerlisi Doğu Avrupa’daki hassaslık üzerinde daha geniş bir dalga tesiri oluşturması bekleniyor.
